Zit u een gevangenisstraf uit, of gaat dat binnenkort gebeuren? Dan heeft u waarschijnlijk vooral één vraag: wanneer kom ik vrij? Het antwoord hangt af van de lengte van uw straf, de datum van uw veroordeling en uw gedrag tijdens de detentie.
Ook tijdens de detentie worden beslissingen genomen die grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld over verlof, de fasering van uw detentie of overplaatsing naar een andere inrichting. Tegen veel van die beslissingen kunt u opkomen, maar de termijnen zijn kort.
Voorwaardelijke invrijheidstelling
Bij een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van meer dan één jaar kunt u in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.). U komt dan vrij voordat uw hele straf is uitgezeten, onder voorwaarden. Het tijdstip hangt af van de lengte van de straf.
Bij een straf van meer dan één jaar en ten hoogste twee jaar komt u in aanmerking nadat u één jaar en een derde van het resterende deel heeft uitgezeten.
Bij een straf van meer dan twee jaar komt u in aanmerking nadat u twee derde van de straf heeft uitgezeten. Voor veroordelingen vanaf 1 juli 2021 geldt daarbij dat de v.i.-periode maximaal twee jaar is.
Een paar voorbeelden: bij een gevangenisstraf van achttien maanden komt u in aanmerking voor v.i. na veertien maanden, namelijk één jaar plus een derde van de resterende zes maanden. Bij een gevangenisstraf van drie jaar is dat na twee jaar. Bij een gevangenisstraf van negen jaar is dat na zeven jaar, omdat de v.i.-periode niet langer dan twee jaar mag zijn.
Is voorwaardelijke invrijheidstelling automatisch?
Niet meer. Voor uitspraken vanaf 1 juli 2021 geldt dat v.i. niet vanzelf ingaat. Het Openbaar Ministerie beslist per veroordeelde, via de Centrale Voorziening voorwaardelijke invrijheidstelling. Daarbij wordt onder meer gekeken naar uw gedrag tijdens de detentie, de mogelijkheden om risico's na uw vrijlating te beperken en de belangen van slachtoffers en nabestaanden, waaronder uw inspanningen om schade te vergoeden.
Het Openbaar Ministerie beslist in de regel uiterlijk vier weken voordat u in aanmerking komt. De v.i. kan worden geweigerd of worden uitgesteld, met maximaal zes maanden. Wordt v.i. geweigerd, dan kunt u na zes maanden een nieuw verzoek doen.
Voor uitspraken van vóór 1 juli 2021 gelden nog de oude regels. Bepalend is de datum van de uitspraak van de rechtbank, of van het gerechtshof als u in hoger beroep bent gegaan. Onder de oude regels gaat de v.i. in beginsel vanzelf in, tenzij de rechter op vordering van het Openbaar Ministerie anders beslist.
Voorwaarden en proeftijd
Aan de v.i. is altijd de algemene voorwaarde verbonden dat u geen nieuw strafbaar feit pleegt. Daarnaast kunnen bijzondere voorwaarden worden gesteld, zoals een meldplicht bij de reclassering, een contactverbod, een locatieverbod met elektronisch toezicht of het volgen van een behandeling.
De proeftijd is in de regel gelijk aan het deel van de straf dat u niet heeft uitgezeten, met een minimum van één jaar. Overtreedt u een voorwaarde, dan kan de v.i. geheel of gedeeltelijk worden herroepen. U moet dan (een deel van) de rest van uw straf alsnog uitzitten.
Bezwaar tegen een beslissing over v.i.
Bent u het niet eens met de weigering of het uitstel van uw v.i., of met de herroeping ervan? Dan kunt u bezwaar maken bij de rechtbank die uw strafzaak in eerste aanleg heeft behandeld. Dat moet binnen twee weken nadat de beslissing aan u bekend is gemaakt.
De rechter beoordeelt of het Openbaar Ministerie in redelijkheid tot zijn beslissing kon komen. Tegen de uitspraak van de rechter staat geen hoger beroep open. Een goed onderbouwd bezwaar is daarom belangrijk.
Verlof tijdens detentie
Sinds 1 juli 2021 is verlof geen vanzelfsprekendheid meer. Re-integratieverlof wordt alleen verleend als het verlof een concreet doel dient bij uw terugkeer in de samenleving, zoals het regelen van werk, huisvesting of schulden. Uw gedrag tijdens de detentie weegt daarbij mee. Daarnaast bestaat incidenteel verlof, bijvoorbeeld voor een begrafenis of ziekenhuisbezoek bij een naaste.
Over verlof beslist de directeur van de inrichting. Wordt uw verlof geweigerd, dan kunt u daartegen opkomen.
Detentiefasering
Tijdens uw detentie wordt gewerkt aan uw terugkeer in de samenleving. Uw gedrag en de voortgang van uw detentie- en re-integratieplan spelen daarbij een belangrijke rol.
Bij goed gedrag kunt u in aanmerking komen voor meer vrijheden, bijvoorbeeld plaatsing op een beperkt beveiligde afdeling (BBA). Daar kunt u onder voorwaarden buiten de gevangenis werken of deelnemen aan activiteiten die bijdragen aan uw terugkeer in de samenleving.
Bij een gevangenisstraf van minimaal zes maanden en maximaal één jaar kan daarnaast deelname aan een penitentiair programma mogelijk zijn. U verblijft dan tijdens het laatste deel van uw straf buiten de gevangenis, onder toezicht en met verplichte activiteiten.
Deze mogelijkheden zijn niet automatisch. Er wordt onder meer gekeken naar uw gedrag, veiligheidsrisico's en de belangen van slachtoffers.
Plaatsing en overplaatsing
De selectiefunctionaris beslist in welke gevangenis of afdeling u wordt geplaatst. U kunt zelf om overplaatsing verzoeken, bijvoorbeeld om dichter bij uw familie te verblijven of om een opleiding te kunnen volgen.
Wordt uw verzoek afgewezen? Dan kunt u binnen zeven dagen rechtstreeks in beroep gaan bij de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ).
Beslist de selectiefunctionaris uit eigen beweging dat u wordt overgeplaatst en bent u het daarmee niet eens? Dan moet u doorgaans eerst binnen zeven dagen bezwaar maken bij de selectiefunctionaris. Wordt dat bezwaar afgewezen, dan kunt u vervolgens binnen zeven dagen in beroep bij de RSJ.
Omdat de termijnen kort zijn, is het belangrijk snel juridisch advies in te winnen.
Beklag en beroep
Tegen veel beslissingen van de directeur van de inrichting kunt u een beklag indienen bij de beklagcommissie van de Commissie van Toezicht. Denk aan beslissingen over verlof, disciplinaire straffen of de fasering van uw detentie. Een beklag moet binnen zeven dagen worden ingediend. Tegen de uitspraak van de beklagcommissie kunt u binnen zeven dagen in beroep gaan bij de RSJ.
Wordt een termijn gemist, dan wordt het beklag of beroep vrijwel altijd niet-ontvankelijk verklaard. Bewaar daarom de beslissing, noteer de datum waarop u die heeft ontvangen en win direct advies in.
Onze aanpak
Terpstra | Albayrak Strafrechtadvocaten staat u bij in procedures over voorwaardelijke invrijheidstelling. Wordt uw v.i. geweigerd, uitgesteld of herroepen, dan beoordelen wij de beslissing, stellen wij het bezwaarschrift op en staan wij u bij op de zitting bij de rechtbank.
Bent u cliënt van ons kantoor en heeft u tijdens uw detentie vragen over bijvoorbeeld verlof of overplaatsing? Dan denken wij met u mee en verwijzen wij u zo nodig door naar een advocaat die zich daarin heeft gespecialiseerd.
Is uw v.i. geweigerd, uitgesteld of herroepen?
Neem zo snel mogelijk contact met ons op. U heeft twee weken om bezwaar te maken.
Veelgestelde vragen
Bij een straf van meer dan twee jaar komt u in aanmerking na twee derde van de straf, waarbij de v.i.-periode voor uitspraken vanaf 1 juli 2021 maximaal twee jaar is. Bij een straf van meer dan één jaar tot en met twee jaar is dat na één jaar en een derde van de rest. Of u daadwerkelijk vrijkomt, hangt af van de beslissing van het Openbaar Ministerie.
Bij uitspraken vanaf 1 juli 2021 niet. Het Openbaar Ministerie beoordeelt onder meer uw gedrag, de risico's en de belangen van slachtoffers.
Ja. U kunt binnen twee weken bezwaar maken bij de rechtbank. Tegen de beslissing van de rechter staat geen hoger beroep open.
Voor uitspraken vanaf 1 juli 2021 stelt het Openbaar Ministerie de voorwaarden vast, via de Centrale Voorziening voorwaardelijke invrijheidstelling. Daar komt geen rechter aan te pas. Tegen de voorwaarden zelf kunt u geen bezwaar maken bij de rechter.
U kunt de selectiefunctionaris daarom verzoeken. Het verzoek moet goed worden onderbouwd. Tegen een afwijzing kunt u binnen zeven dagen in beroep gaan bij de RSJ.
