Heeft u een voorwaardelijke straf gekregen en wil het Openbaar Ministerie dat die straf alsnog wordt uitgevoerd? Bijvoorbeeld omdat u wordt verdacht van een nieuw strafbaar feit, of omdat de reclassering meldt dat u zich niet aan de voorwaarden houdt? Dan dient de officier van justitie een vordering tot tenuitvoerlegging in, kortweg een TUL.
Een vordering tot tenuitvoerlegging betekent niet dat u de voorwaardelijke straf automatisch moet ondergaan. De rechter beslist en heeft daarbij verschillende mogelijkheden. Een advocaat kan beoordelen of de vordering terecht is en welke mogelijkheden er zijn om tenuitvoerlegging te voorkomen.
Voorwaardelijke straf en proeftijd
Bij een voorwaardelijke straf bepaalt de rechter dat u (een deel van) de straf niet hoeft te ondergaan, zolang u zich gedurende een proeftijd aan de voorwaarden houdt. Dat kan bij een gevangenisstraf, maar ook bij een taakstraf, hechtenis of geldboete. Vaak wordt een straf deels voorwaardelijk en deels onvoorwaardelijk opgelegd.
De proeftijd duurt in de regel maximaal drie jaar. Als er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat iemand opnieuw een misdrijf pleegt dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de lichamelijke integriteit van anderen, kan de proeftijd maximaal tien jaar bedragen. Houdt u zich gedurende de hele proeftijd aan de voorwaarden, dan hoeft u het voorwaardelijke deel nooit te ondergaan.
De proeftijd gaat in op de dag dat de uitspraak onherroepelijk is. Heeft de rechter bepaald dat de voorwaarden dadelijk uitvoerbaar zijn, dan gaat de proeftijd al in op de dag van de uitspraak. Zit u vast, bijvoorbeeld in voorlopige hechtenis of omdat u een andere straf uitzit, dan loopt de proeftijd in die periode niet door. De proeftijd eindigt dan dus later.
Welke voorwaarden gelden?
Aan een voorwaardelijke straf is altijd de algemene voorwaarde verbonden dat u tijdens de proeftijd geen nieuw strafbaar feit pleegt. Daarnaast kan de rechter bijzondere voorwaarden opleggen, bijvoorbeeld:
- een meldplicht bij de reclassering;
- een contactverbod;
- een locatieverbod;
- een alcohol- of drugsverbod;
- het volgen van een behandeling;
- elektronisch toezicht met een enkelband.
Vaak houdt de reclassering toezicht op de naleving van de bijzondere voorwaarden. Zij brengt het Openbaar Ministerie op de hoogte als het niet goed gaat.
De rechter kan bepalen dat de bijzondere voorwaarden dadelijk uitvoerbaar zijn. Ze gelden dan al vanaf de uitspraak, ook als hoger beroep is ingesteld. Een overtreding kan dan al tot een vordering tot tenuitvoerlegging leiden voordat de uitspraak onherroepelijk is.
Wanneer volgt een vordering tot tenuitvoerlegging?
Het Openbaar Ministerie kan een vordering tot tenuitvoerlegging indienen in twee veelvoorkomende situaties:
- U wordt verdacht van een nieuw strafbaar feit, gepleegd tijdens de proeftijd. De vordering wordt dan doorgaans samen met de nieuwe strafzaak behandeld. De rechter beslist eerst of het nieuwe feit bewezen is.
- U houdt zich volgens de reclassering of het Openbaar Ministerie niet aan een bijzondere voorwaarde. Bijvoorbeeld omdat u afspraken mist, een behandeling stopt of een contactverbod overtreedt. De vordering wordt dan op een afzonderlijke zitting behandeld, de TUL-zitting.
Alleen een overtreding tijdens de proeftijd kan tot tenuitvoerlegging leiden. Wel kan de vordering onder voorwaarden nog na afloop van de proeftijd worden ingediend, als de overtreding tijdens de proeftijd heeft plaatsgevonden.
Niet iedere overtreding leidt tot een vordering. Bij schending van een bijzondere voorwaarde kan het Openbaar Ministerie ook volstaan met een waarschuwing, of de rechter vragen de proeftijd te verlengen of de voorwaarden aan te passen zonder de straf ten uitvoer te leggen.
Direct vastgezet: voorlopige tenuitvoerlegging
Bij een ernstige overtreding kunt u worden aangehouden. De officier van justitie kan de rechter-commissaris dan vragen de voorlopige tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke straf te bevelen. U zit dan alvast vast, in afwachting van de beslissing van de rechter op de vordering tot tenuitvoerlegging. Dat kan alleen bij een onherroepelijke voorwaardelijke gevangenisstraf en alleen als vastzetten noodzakelijk en proportioneel is. Bij een voorwaardelijke taakstraf is voorlopige tenuitvoerlegging niet mogelijk.
De route verschilt per situatie:
Bij een nieuw strafbaar feit kan het Openbaar Ministerie kiezen tussen voorlopige hechtenis voor het nieuwe feit, voorlopige tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke straf, of beide.
Bij schending van een bijzondere voorwaarde meldt de reclassering dit aan het Openbaar Ministerie. Bij een ernstige schending, bijvoorbeeld van een contactverbod, kan het Openbaar Ministerie dan voorlopige tenuitvoerlegging vorderen.
De rechter-commissaris moet binnen drie dagen nadat de officier van justitie de vordering heeft ingediend een beslissing nemen. Voordat hij beslist, wordt u in de regel bij hem voorgeleid. U kunt dan, samen met uw advocaat, uw kant van de zaak toelichten. Wijst hij de vordering af, dan wordt u in vrijheid gesteld, tenzij u op een andere grond vastzit. Beveelt de rechter-commissaris de voorlopige tenuitvoerlegging, dan moet de rechter daarna definitief beslissen over de vordering tot tenuitvoerlegging. Gaat het om een nieuw strafbaar feit, dan gebeurt dat samen met de nieuwe strafzaak. Gaat het om een bijzondere voorwaarde, dan volgt binnen 30 dagen een afzonderlijke TUL-zitting. De tijd die u in de tussentijd vastzit, wordt in beginsel van de straf afgetrokken.
Wat kan de rechter beslissen?
De rechter beoordeelt of u een voorwaarde heeft overtreden en, zo ja, wat daarvan het gevolg moet zijn. De rechter kan:
- de vordering afwijzen;
- de voorwaardelijke straf geheel of gedeeltelijk ten uitvoer laten leggen;
- de voorwaardelijke vrijheidsstraf omzetten in een taakstraf;
- de bijzondere voorwaarden wijzigen, aanvullen of opheffen;
- onder wettelijke voorwaarden de proeftijd verlengen.
Deze mogelijkheden kunnen ook worden gecombineerd. Wijst de rechter de vordering toe, dan betekent dat dus niet automatisch dat u de gevangenis in moet. De rechter kan bijvoorbeeld bepalen dat u in plaats van de voorwaardelijke gevangenisstraf een taakstraf moet verrichten. Ook kan hij een deel van de straf ten uitvoer laten leggen en voor het overige de proeftijd verlengen of de voorwaarden aanpassen.
Bij zijn beslissing kijkt de rechter onder meer naar de ernst van de overtreding, hoe het sindsdien met u gaat en wat de reclassering adviseert. Ook is van belang of tenuitvoerlegging een eventuele positieve ontwikkeling zou doorkruisen, zoals werk, een opleiding of een lopende behandeling.
Hoe verloopt een TUL-zitting?
U ontvangt een oproep voor de zitting. Een afzonderlijke TUL-zitting wordt meestal behandeld door de politierechter. De officier van justitie licht de vordering toe, vaak aan de hand van een rapport van de reclassering. Soms is ook een medewerker van de reclassering aanwezig.
Daarna krijgen u en uw advocaat de gelegenheid om te reageren. U kunt uitleggen wat er is gebeurd en hoe het nu met u gaat. Stukken die uw situatie onderbouwen, zoals een verklaring van een werkgever of behandelaar, kunnen daarbij van belang zijn. De rechter doet meestal direct na de zitting uitspraak.
Hoger beroep tegen een TUL-beslissing
Of hoger beroep mogelijk is, hangt af van de manier waarop over de tenuitvoerlegging is beslist. Is de vordering samen met een nieuwe strafzaak behandeld en maakt de beslissing deel uit van het vonnis, dan kan tegen dat vonnis hoger beroep worden ingesteld.
Is op een afzonderlijke TUL-zitting alleen over de tenuitvoerlegging vanwege overtreding van een bijzondere voorwaarde is overtreden, dan staat in beginsel geen hoger beroep open. Een goede verdediging op de TUL-zitting zelf is daarom belangrijk.
Onze aanpak
Heeft u een oproep voor een TUL-zitting ontvangen, of wordt de vordering behandeld samen met een nieuwe strafzaak? Dan vragen wij het dossier op. Wij beoordelen of een voorwaarde daadwerkelijk is overtreden en of u dat kan worden verweten. Ook kijken wij naar uw persoonlijke omstandigheden en of er nog stukken ingediend moeten worden ter onderbouwing daarvan.
Op de zitting bepleiten wij, als daarvoor aanleiding is, dat de vordering wordt afgewezen of dat de rechter kiest voor een lichtere oplossing, zoals een verlenging van de proeftijd, aangepaste voorwaarden of een taakstraf in plaats van gevangenisstraf. Wordt de vordering samen met een nieuwe zaak behandeld, dan voeren wij ook verweer tegen die nieuwe verdenking.
Oproep voor een TUL-zitting ontvangen?
Neem zo snel mogelijk contact met ons op. Wij bereiden de zitting met u voor en zetten ons in om te voorkomen dat uw voorwaardelijke straf alsnog wordt uitgevoerd.
Veelgestelde vragen
Nee. Het Openbaar Ministerie moet daarvoor een vordering indienen en de rechter beslist. De rechter kan ook kiezen voor een verlenging van de proeftijd, andere voorwaarden, een gedeeltelijke tenuitvoerlegging of omzetting naar een taakstraf in plaats van gevangenisstraf. Ook een combinatie daarvan is mogelijk.
Dat kan meewegen. Denk aan een behandeling die niet kon starten door een wachtlijst of afspraken die u miste door ziekte. Het helpt als u dat met stukken kunt onderbouwen.
Nee. Alleen een overtreding die tijdens de proeftijd heeft plaatsgevonden, kan tot tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke straf leiden. Let wel op: voor een overtreding tijdens de proeftijd kan de vordering onder voorwaarden ook nog na afloop van de proeftijd worden ingediend.
Ja. Bij een vordering tot tenuitvoerlegging wordt in de regel een advocaat aangewezen op basis van een last van de Raad voor Rechtsbijstand, als u nog geen advocaat heeft. Dat geldt zowel bij een vordering vanwege een nieuw strafbaar feit tijdens de proeftijd als bij overtreding van bijzondere voorwaarden. U betaalt dan geen eigen bijdrage. U kunt ook zelf aangeven door welke advocaat u bijgestaan wilt worden.
