Ontneming

Heeft u een ontnemingsvordering of een rapport over wederrechtelijk verkregen voordeel ontvangen? Dan wil het Openbaar Ministerie (OM) dat u een geldbedrag aan de Staat betaalt, omdat u volgens het OM met strafbare feiten voordeel heeft behaald. Dat kan ook als u dat geld niet meer heeft.

Een ontnemingsvordering betekent niet dat u het gevorderde bedrag automatisch moet betalen. De rechter beoordeelt of ontneming mogelijk is, of de berekening van het OM juist is en welk bedrag u uiteindelijk moet betalen.

Wat is ontneming?

Ontneming is geen straf, maar een maatregel. Het doel is niet om u te straffen, maar om het voordeel dat u met strafbare feiten heeft behaald bij u weg te nemen. Dat voordeel heet het wederrechtelijk verkregen voordeel. Het gaat niet alleen om ontvangen geld: ook bespaarde kosten kunnen als voordeel meetellen.

De rechter kan de ontnemingsmaatregel naast een straf opleggen, bijvoorbeeld naast een gevangenisstraf of een geldboete.

Wanneer kan het OM ontneming vorderen?

Voor ontneming moet u voor ten minste één strafbaar feit zijn veroordeeld. Bent u volledig vrijgesproken, dan kan op basis van die strafzaak geen ontnemingsmaatregel worden opgelegd.

Het voordeel hoeft niet alleen uit het bewezenverklaarde feit te komen. Onder voorwaarden kan ook voordeel uit andere strafbare feiten worden meegenomen, als er voldoende aanwijzingen zijn dat u die feiten heeft gepleegd.

Bij bepaalde ernstige misdrijven geldt bovendien een wettelijk vermoeden. Uitgaven en vermogen uit de zes jaar vóór het misdrijf kunnen dan als wederrechtelijk verkregen voordeel worden aangemerkt, tenzij aannemelijk is dat zij een legale herkomst hebben. De rechter kan ook een kortere periode aanhouden.

Hoe wordt het wederrechtelijk verkregen voordeel berekend?

Het OM onderbouwt de vordering doorgaans met een rapport waarin het voordeel wordt berekend. De rechter mag het voordeel schatten, maar die schatting moet wel voldoende steun vinden in de beschikbare gegevens. Veelgebruikte berekeningsmethoden zijn:

• Opbrengsten en kosten: per transactie of activiteit wordt berekend wat is verdiend. Daarvan worden kosten afgetrokken die rechtstreeks met het strafbare feit verband houden en voor aftrek in aanmerking komen.
• Kasopstelling: contante uitgaven worden vergeleken met het contante geld dat legaal beschikbaar was. Een verschil dat niet kan worden verklaard, kan worden aangemerkt als voordeel uit strafbare feiten.
• Vermogensvergelijking: onderzocht wordt of de ontwikkeling van uw vermogen en uitgaven kan worden verklaard uit legale inkomsten en andere verklaarbare bronnen.

Een berekening van het OM is niet zonder meer juist. Legale inkomsten, spaargeld en leningen worden niet altijd goed verwerkt, bedragen worden soms dubbel geteld en kosten worden niet altijd afgetrokken.

Ontneming na een hennepkwekerij

Na de ontdekking van een hennepkwekerij volgt vaak ook een ontnemingsvordering. Het OM berekent het voordeel dan meestal aan de hand van het aantal planten, het aantal oogsten en een geschatte opbrengst per plant, en trekt daar bepaalde kosten van af.

Die berekening is vaak gebaseerd op normbedragen en aannames die niet altijd passen bij de werkelijke situatie. Vooral het aantal oogsten is regelmatig onderwerp van discussie. Ook de gehanteerde verkoopprijs, de kosten die in mindering moeten worden gebracht en de vraag of de opbrengst daadwerkelijk aan u is toegekomen, kunnen van belang zijn.

Hoe kan een ontnemingsvordering worden aangevochten?

Bij een ontnemingsvordering kan verweer worden gevoerd tegen zowel de juridische grondslag als de berekening. Daarbij kan bijvoorbeeld van belang zijn:

• of het OM uitgaat van de juiste feiten en de juiste periode;
• of legale inkomsten en de herkomst van geldbedragen juist zijn verwerkt;
• of de aannames over opbrengsten en kosten kloppen;
• of bedragen dubbel zijn geteld;
• wie van de betrokkenen het voordeel daadwerkelijk heeft ontvangen.

Waren meerdere personen bij een strafbaar feit betrokken, dan betekent dat niet dat ieder van hen automatisch het volledige voordeel moet betalen. De rechter beoordeelt welk voordeel ieder van hen heeft gehad en of iemand ook voor het aandeel van een ander kan worden aangesproken.

Ook een lange duur van de procedure kan van belang zijn. Is de redelijke termijn overschreden, dan kan de rechter het te betalen bedrag verlagen.

Hoe verloopt de ontnemingsprocedure?

De ontnemingsprocedure hangt samen met de strafzaak, maar de rechter neemt een afzonderlijke beslissing over het bedrag dat u moet betalen. De vordering kan tegelijk met de strafzaak worden behandeld, maar ook op een latere, aparte zitting.

Het OM moet de ontnemingsvordering in de regel uiterlijk twee jaar na de uitspraak van de rechtbank in de strafzaak aanhangig maken. Voor bepaalde situaties gelden uitzonderingen. De procedure zelf hoeft niet binnen die twee jaar te zijn afgerond.

Na het indienen van de vordering kan de verdediging het rapport van het OM onderzoeken, schriftelijk op de berekening reageren en zo nodig om aanvullend onderzoek verzoeken. Daarna schat de rechter het voordeel en bepaalt hij welk bedrag u moet betalen. Dat bedrag kan lager zijn dan het geschatte voordeel.

Tegen de uitspraak kunt u in de regel binnen veertien dagen in hoger beroep gaan. Dat kan ook als u zich wel kunt vinden in de uitspraak in de strafzaak zelf en alleen de ontnemingsuitspraak wilt laten beoordelen.

Kunt u een schikking treffen met het OM?

Ja, onder voorwaarden. Over het te betalen bedrag kan een schikking met het OM worden getroffen. Dat kan tot het moment waarop de rechter het onderzoek op de zitting sluit. Of een schikking verstandig is, hangt af van de sterkte van de berekening van het OM en de risico's van een procedure.

Beslag vanwege een ontnemingsvordering

Om te zorgen dat een toekomstige betalingsverplichting kan worden voldaan, kan al vóór de uitspraak beslag worden gelegd, bijvoorbeeld op een bankrekening, auto of woning. Dit heet conservatoir beslag. Daarvoor gelden wettelijke voorwaarden. Beslag betekent niet dat al vaststaat dat u moet betalen of hoeveel. Tegen het beslag kan een klaagschrift worden ingediend.

Wat als u het bedrag niet kunt betalen?

Heeft u het geld niet meer, dan betekent dat niet automatisch dat u niet hoeft te betalen. Op uw gemotiveerde verzoek kan de rechter bij het vaststellen van het bedrag rekening houden met uw draagkracht. Het gaat er daarbij om of redelijkerwijs te verwachten is dat u het bedrag nu of in de toekomst kunt betalen. Dat verweer moet tijdig worden gevoerd en goed worden onderbouwd.

Na een onherroepelijke uitspraak zorgt het CJIB voor de inning. Onder voorwaarden kan een betalingsregeling worden getroffen. Betaalt u niet, dan kan het OM de rechter vragen om gijzeling toe te passen. De rechter houdt daarbij rekening met eventuele betalingsonmacht. Gijzeling kan maximaal drie jaar duren en heft de betalingsverplichting niet op.

Onze aanpak

Terpstra | Albayrak Strafrechtadvocaten staat verdachten bij in de strafzaak en in de ontnemingsprocedure die daarmee samenhangt of daarop volgt. Wij beoordelen of het OM terecht ontneming vordert en of de berekening van het voordeel juist is.

Wij controleren het ontnemingsrapport, onderzoeken de herkomst van geldbedragen en gaan na of legale inkomsten en kosten correct zijn verwerkt. Bevat de berekening fouten of onjuiste aannames, dan voeren wij daartegen verweer. Waar nodig, zetten wij een eigen berekening tegenover die van het OM, zo nodig met hulp van een financieel deskundige.

Daarnaast bespreken wij met u of een schikking met het OM mogelijk en verstandig is. Is dat het geval, dan voeren wij de onderhandelingen namens u.