Wordt u verdacht van een strafbaar feit of moet u binnenkort voor de rechter verschijnen? Dan is een van de eerste vragen vaak: welke straf kan ik krijgen? Het antwoord hangt af van het strafbare feit, de omstandigheden waaronder het is gepleegd en uw persoonlijke situatie.
De rechter kan onder meer een gevangenisstraf, taakstraf of geldboete opleggen, geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk. Welke straf wordt opgelegd, staat niet bij voorbaat vast. Een goede verdediging richt zich daarom niet alleen op het bewijs, maar ook op de straf.
Welke straffen kan de rechter opleggen?
De wet kent vier hoofdstraffen:
- gevangenisstraf;
- hechtenis;
- taakstraf;
- geldboete.
Daarnaast kan de rechter bijkomende straffen opleggen, zoals een ontzegging van de rijbevoegdheid, de verbeurdverklaring van voorwerpen of de ontzetting van bepaalde rechten.
Naast straffen bestaan er maatregelen. Een maatregel is niet in de eerste plaats bedoeld als vergelding, maar bijvoorbeeld om schade te herstellen, voordeel af te nemen of de samenleving te beschermen. Voorbeelden zijn de schadevergoedingsmaatregel, de ontnemingsmaatregel, de ISD-maatregel en TBS.
Gevangenisstraf
Een gevangenisstraf is de zwaarste straf. Een tijdelijke gevangenisstraf duurt minimaal één dag en maximaal dertig jaar. Voor de zwaarste misdrijven kan levenslange gevangenisstraf worden opgelegd. Hoe lang de straf voor een bepaald feit maximaal kan zijn, staat in de wet bij dat strafbare feit. Bij overtredingen heet de vrijheidsstraf hechtenis. Hechtenis duurt maximaal één jaar.
Een gevangenisstraf kan geheel of gedeeltelijk onvoorwaardelijk zijn. Bij een onvoorwaardelijke straf moet u de straf daadwerkelijk ondergaan. De tijd die u in voorarrest heeft doorgebracht, bijvoorbeeld in voorlopige hechtenis, wordt in de regel van de straf afgetrokken. Bij langere gevangenisstraffen kan voorwaardelijke invrijheidstelling volgen.
Taakstraf
Een taakstraf bestaat uit het verrichten van onbetaalde arbeid, bijvoorbeeld in het onderhoud van parken en plantsoenen, of bij een kringloop, een zorginstelling of Staatsbosbeheer. Een taakstraf wordt ook wel werkstraf genoemd. De rechter kan een taakstraf van maximaal 240 uur per feit opleggen. Worden meerdere feiten tegelijk berecht, dan legt de rechter één taakstraf op, die hoger kan uitvallen. Het Openbaar Ministerie kan via een strafbeschikking zelf een taakstraf opleggen van maximaal 180 uur. Een taakstraf kan ook worden gecombineerd met een gevangenisstraf, als het onvoorwaardelijke deel daarvan niet langer is dan zes maanden.
Bij een taakstraf bepaalt de rechter ook de vervangende hechtenis: voor iedere twee uur taakstraf één dag. Voert u de taakstraf niet of niet goed uit, dan kan de vervangende hechtenis worden tenuitvoergelegd.
Een taakstraf is niet altijd mogelijk. De wet sluit een taakstraf uit bij bepaalde, specifiek omschreven misdrijven. Ook bij herhaling van een soortgelijk misdrijf kan het taakstrafverbod gelden: als u in de vijf jaar vóór het feit al een taakstraf kreeg voor een soortgelijk misdrijf, en die taakstraf heeft uitgevoerd of daarvoor vervangende hechtenis kreeg. Dit wordt het taakstrafverbod genoemd. De rechter kan in deze gevallen alleen een taakstraf opleggen als hij daarnaast een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel oplegt. Of het taakstrafverbod in uw zaak geldt, moet per zaak worden beoordeeld.
Voor minderjarigen gelden andere regels. Zij kunnen bijvoorbeeld een leerstraf krijgen.
Geldboete
Bij een geldboete moet u een geldbedrag aan de Staat betalen. De wet deelt geldboetes in zes categorieën in. Bij ieder strafbaar feit staat in welke categorie het valt, en daarmee wat de hoogste boete is die kan worden opgelegd. De bedragen worden periodiek aangepast.
Bij het bepalen van de hoogte van de geldboete moet de rechter rekening houden met uw draagkracht. Het is daarom belangrijk dat uw inkomen en financiële verplichtingen ter zitting duidelijk worden wanneer er een mogelijkheid is dat een geldboete aan u opgelegd kan worden.
Na een onherroepelijke uitspraak zorgt het CJIB voor de inning. Onder voorwaarden is betaling in termijnen mogelijk. Betaalt u de geldboete niet, dan kan het CJIB aanmaningen sturen en proberen het bedrag te verhalen, bijvoorbeeld op uw inkomen of bankrekening. Als volledige betaling en verhaal uitblijven, kan vervangende hechtenis aan de orde komen.
Voorwaardelijke straf
De rechter kan bepalen dat een straf geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk is. U hoeft het voorwaardelijke deel dan niet te ondergaan, zolang u zich gedurende een proeftijd aan de voorwaarden houdt.
Een gevangenisstraf van maximaal twee jaar kan geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk worden opgelegd. Bij een gevangenisstraf van meer dan twee jaar tot en met vier jaar kan een deel, tot maximaal twee jaar, voorwaardelijk zijn. Ook een taakstraf, hechtenis of geldboete kan (deels) voorwaardelijk worden opgelegd.
De proeftijd duurt in de regel maximaal drie jaar. Als er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat iemand opnieuw een misdrijf pleegt dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de lichamelijke integriteit van anderen, kan de proeftijd maximaal tien jaar bedragen.
Aan een voorwaardelijke straf is altijd de algemene voorwaarde verbonden dat u geen nieuw strafbaar feit pleegt. Daarnaast kan de rechter bijzondere voorwaarden opleggen, bijvoorbeeld:
- een meldplicht bij de reclassering;
- een contactverbod;
- een locatieverbod;
- het volgen van een behandeling;
- elektronisch toezicht met een enkelband.
Houdt u zich niet aan de voorwaarden, dan kan het Openbaar Ministerie de rechter vragen het voorwaardelijke deel alsnog ten uitvoer te leggen.
Hoe bepaalt de rechter de straf?
De wet bepaalt welke straf maximaal kan worden opgelegd. Binnen dat maximum heeft de rechter veel ruimte. Voor de meeste strafbare feiten geldt geen afzonderlijke wettelijke minimumstraf.
Bij het bepalen van de straf kijkt de rechter onder meer naar:
- de ernst van het feit en de omstandigheden waaronder het is gepleegd;
- de gevolgen voor eventuele slachtoffers;
- uw rol en uw aandeel in het feit;
- uw strafblad, en of u eerder voor soortgelijke feiten bent veroordeeld;
- uw persoonlijke omstandigheden, zoals werk, gezin, gezondheid en eventuele problematiek;
- het advies van de reclassering, als dat is uitgebracht.
De officier van justitie doet op de zitting een strafeis. De rechter is niet aan die eis gebonden en kan een lagere of hogere straf opleggen. De rechter moet de opgelegde straf motiveren. Heeft de verdediging een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt over de straf ingenomen en wijkt de rechter daarvan af, dan moet hij die afwijking motiveren. Een goed onderbouwd standpunt over de straf kan daarom ook van belang zijn als het bewijs moeilijk te bestrijden is.
Landelijke oriëntatiepunten voor straftoemeting (LOVS)
Om te zorgen dat vergelijkbare zaken op een vergelijkbare manier worden bestraft, gebruiken rechters de landelijke oriëntatiepunten voor straftoemeting. Deze worden opgesteld door het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) en geven voor veelvoorkomende strafbare feiten een uitgangspunt voor de straf.
De oriëntatiepunten zijn een uitgangspunt, geen vaste straffen. De rechter is er niet aan gebonden en kan op grond van de omstandigheden van de zaak hoger of lager uitkomen. U kunt de oriëntatiepunten raadplegen op de website van de Rechtspraak.
Kan een straf lager uitvallen?
Ja, dat kan. Denk aan een beperkte rol bij het feit, het ontbreken van eerdere veroordelingen, een positieve ontwikkeling sinds het feit of bijzondere persoonlijke omstandigheden. Ook een overschrijding van de redelijke termijn, als de strafzaak te lang heeft geduurd, kan tot strafvermindering leiden.
Welke argumenten werkelijk gewicht hebben, hangt af van het dossier. Een advocaat kan die omstandigheden toelichten en onderbouwen, bijvoorbeeld met stukken over werk, opleiding, behandeling of begeleiding.
Gevolgen naast de straf
Een veroordeling kan ook gevolgen hebben buiten de straf zelf. Een veroordeling wordt geregistreerd in de justitiële documentatie (het strafblad). Dat kan van invloed zijn op een aanvraag voor een verklaring omtrent het gedrag (VOG), en daarmee op uw werk of opleiding.
Na een veroordeling tot een gevangenisstraf, taakstraf of vrijheidsbenemende maatregel voor bepaalde misdrijven kan bovendien de verplichting volgen om DNA af te staan.
Onze aanpak
Terpstra | Albayrak Strafrechtadvocaten besteedt in iedere strafzaak aandacht aan de straf, ook als het bewijs wordt betwist. Wij beoordelen welke straf in uw zaak realistisch is, aan de hand van het dossier, de oriëntatiepunten en de rechtspraak in vergelijkbare zaken.
Wij brengen uw relevante persoonlijke omstandigheden naar voren en zorgen dat de rechter daarover goed wordt geïnformeerd. W aar dat in uw belang is, verzoeken wij tijdig om een advies van de reclassering, voor zover dat nog geen onderdeel van uw dossier is.
Op de zitting bepleiten wij een straf die recht doet aan de zaak en aan uw situatie, bijvoorbeeld een taakstraf in plaats van een gevangenisstraf, een (deels) voorwaardelijke straf of passende bijzondere voorwaarden. Na de uitspraak bespreken wij met u of hoger beroep zinvol is.
Wilt u weten welke straf u kunt verwachten?
Heeft u een lopende strafzaak? Neem dan zo snel mogelijk contact met ons op. Wij beoordelen uw zaak, bespreken met u welke straf in uw situatie realistisch is en bereiden samen met u de zitting voor.
Veelgestelde vragen
Dat hangt af van het strafbare feit, de omstandigheden en uw persoonlijke situatie. De oriëntatiepunten voor straftoemeting geven voor veel feiten een uitgangspunt, maar de rechter beslist per zaak. Na bestudering van het dossier kunnen wij u een realistische inschatting geven.
Dat kan in veel zaken. Of een taakstraf mogelijk is, hangt onder meer af van het strafbare feit, uw strafblad en het taakstrafverbod. Soms is een combinatie mogelijk, bijvoorbeeld een taakstraf met een voorwaardelijke gevangenisstraf.
Voor iedere twee uur taakstraf geldt één dag vervangende hechtenis. Bij een taakstraf van 240 uur kan dit oplopen tot vier maanden. De vervangende hechtenis wordt alleen tenuitvoergelegd als u de taakstraf niet naar behoren uitvoert en de daarvoor geldende procedure is gevolgd.
Ja, persoonlijke omstandigheden kunnen meewegen. Het helpt als de verdediging deze concreet toelicht en in sommige gevallen onderbouwt met stukken, zoals een verklaring van uw werkgever of informatie over zorgtaken.
Onder voorwaarden is dat mogelijk. Een betalingsregeling kan worden aangevraagd bij het CJIB. Ook de rechter kan bij de uitspraak bepalen dat de boete in termijnen mag worden betaald.
Ja. Dit heet een schuldigverklaring zonder oplegging van straf of maatregel, ook wel rechterlijk pardon genoemd (artikel 9a Sr). De rechter kan daartoe besluiten vanwege de geringe ernst van het feit, uw persoonlijkheid of de omstandigheden waaronder het feit is begaan. Ook omstandigheden die zich daarna hebben voorgedaan, kunnen meewegen. Denk aan de situatie waarin u zelf al zwaar bent getroffen door de gevolgen van het feit, bijvoorbeeld bij een verkeersongeval waarbij u zelf ernstig gewond raakte of een naaste verloor. Ook dan is wel sprake van een veroordeling.
Een veroordeling wordt geregistreerd in de justitiële documentatie. Of dat gevolgen heeft voor een VOG, hangt onder meer af van het strafbare feit, de opgelegde straf, het tijdsverloop en het doel waarvoor de VOG wordt aangevraagd.
